Senin, 22 Agustus 2016

BEMVINDU MEMBRU PFN ELEITU, SAIONARA MEMBRU SESANTE

Press Release

22 de Agostu 2016

TOMADA DE POSSE MEMBRU PFN TERSEIRA LEJISLATURA

Ekipa Orientador Nacional no Municipio iha Venilale, Baucau

Foinsa’e ho tinan 12 to’o 17 kuaze rihun ida resin iha Timor-Leste partisipa ona iha festa demokrasia, compete sai membru PFN 3a lejislatura.

Iha fulan Juñu to’o primeira semana fulan Agostu 2016, Sekretaria Estadu ba Juventude no Desportu [SEJD] servisu hamutuk ho Concelho Nacional Timor-Leste [CNJTL], hamutuk ho UNICEF, APFTL, Autoriedade Municipiu, Postu no Suku, Xefe Juventude Suku, Postu no Municipiu sira, realiza ona selesaun no Eleisaun PFN 2016-2018. 

Minggu, 21 Agustus 2016

MY FAMILY'S PHOTOS

Husi liman karuk ba los; Ania, Atila, Ulu no sira nia Ama Amira. Foto Martinho Moniz

Foto : Atilla, [Martinho Moniz]


Angelina Marcal [Foto Martinho Moniz]

Kamis, 16 Juni 2016

MEMBRU PARLAMENTU FOINSA’E NIAN, REKURSU BA FUTURU TIMOR-LESTE


Programa Parlamentu Foinsa’e Nian [PFN], komitmentu estadu Timor-Leste, liu husi SEJD ba dezenvolve no kapasita foinsa’e sira, sai maduru, bele moris iha sosiedade no sai lider iha futuru.

Rezolusaun Nu. 23/18 Novembru 2009, kria Parlamentu Foinsa’e Nian [PFN], hanesan fatin aprende demokrasia no kultura debate ba foinsa’e sira, hodi prepara futuru lider kualidade iha Timor-Leste.

Rabu, 15 Juni 2016

LAUTEM : DEZENVOLVE FOINSA’E, PNTL PRONTU ASEGURA SEGURANSA


Parlamentu Foinsa’e Nian [PFN], fatin ba dezenvolve no kapasita Foinsa’e ba futuru lider kualidade, PNTL prontu garantia seguransa iha implementasaun atividade ne’e.

Segundu komandante PNTL em exersisiu Municipiu Lautem, afirma katak parte seguransa prontu nafatin, akompanha no asegura garantia seguransa, implemntasaun atividade selesaun no eleisaun PFN terseira lejislatura 2016-2018, iha Postu Administrativu to’o ba iha Suku.

Senin, 13 Juni 2016

AVO GONZALO : OAN NE'E ITA NIAN, MATENEK ONA, NE'E EMA HOTU NIAN


Moris ne’e hanesan sorte, tamba ne’e Ema ida-idak tenki respeita, hadomi no asegura. Vida iha mundu hanesan arquiris. Avo Gonzalo aseita no rekoñese laiha ema ida bele halai ses husi realidade.

Iha loron 10 fulan Junho 2016, kuaze 01:23 PM oras Timor-Leste aranka husi Municipio Viqueque ba Rai Ulun Timor “Lautem”.

Jumat, 10 Juni 2016

CENTRO JUVENTUDE VIQUEQUE PREOKUPA, KUALIDADE REPREZENTANTE FOINSA’E IHA PFN


PFN, fatin forma futuru lideransa kualidade, CJMV hamutuk ho Organizasaun Juvenil sira prontu asegura prosesu selesaun no eleisun nivel Suku, Postu Administrativu, hodi garantia kualidade reprezentante iha PFN.

Manajer Centru Juventude Viqueque Luis Sarmentu, husu ba parte hotu, liu-liu organizasaun Juventude sira, atu hamutuk ho ekipa servisu Suku no Postu, servisu maka’as, hodi asegura prosesu hotu iha selesaun no eleisuan PFN 2016-2018, hodi garante kualidade reprezentasaun iha suku no Postu.

Senin, 06 Juni 2016

GOPAC ESTABELESE REDE PREVENSAUN AKTU KORUPSAUN IHA TIMOR-LESTE


GOPAC Timor-Leste reuni ho instituisaun akademika no organizasaun juvenil, diskute atividade hamenus korupsaun iha Timor-Leste, liu husi atividade akademika, media no publikasaun.

CNJTL: PFN SAI ONA ICON POLITIKA ESTADU RDTL


Dezenvolve Juventude sai hanesan preokupasun setorial.
SEJD no CNJTL prepara Futuru Lideransa,  
[SEJD,30/05/2016].  Foto: Martinho Moniz




“Parlamentu Foinsa’e Nian, laos deit ona hanesan politika SEJD, maibé sai ona hanesan icon politika ba estadu RDTL”, dehan Prezidente CNJTL Maria Dadi Soares Magno iha Nia lia dahuluk.
Foinsa’e 130 kompostu husi Mane 65 no Feto 65 husi idade 12-17, reprezenta Postu Administrativu 65 Feto ida Mane Ida, aprende iha Parlamentu Foinsa’e Nian [PFN], nu’udar espasu ba foinsa’e sira hodi hetan formasaun ba moris iha vida publika, kultura demokrasia, debate no halo audiensia ba kestaun pertinente mak mosu iha sira nian fatin. 

Senin, 16 Mei 2016

JUVENTUDE MÁKINA NO INSPIRADÓR BA DEZENVOLVIMENTU SUSTENTÁVEL

Partisipasaun Juventude iha luta libertasaun pátria hanesan espiritu inspirador ba foinsa’e prezente, hodi luta ba libertasaun povu husi ki’ak no mudansa ba dezenvolvimentu nasionál.

Juventude mak autór ba dezenvolvimentu, mákina ba dezenvolvimentu no inspiradór ba dezenvolvimentu, mudansa signifikativa mosu bainhira partisipasaun Juventude nian máximu iha prosesu dezenvolvimentu.

Rabu, 11 Mei 2016

PARLAMENTU FOINSA’E NIAN, FUTURU LIDER KUALIDADE

Press Release                                                                                                 

11 Maiu 2016
Dili, Timor-Leste

PARLAMENTU FOINSA’E NIAN, FUTURU LIDER KUALIDADE
Ai hanesan rekursu natural ne'ebe importante ba moris.
Membru PFN kuda Ai-Oan iha Maubisse [Raihusar.Blog].
Kriasaun Parlamentu Foinsa’e Nian [PFN] bazeia ba Rejolusaun Governu Nu.23/18 Novembru 2009, hanesan fatin aprende demokrasia no kultura debate ba foinsa’e sira, hodi prepara futuru lider kualidade iha Timor-Leste, ne’ebe tutela iha Sekretaria Estadu ba Juventude no Desportu [SEJD].

Parlamentu Foinsa’e Nian [PFN] hanesan forum aprendisajem no exersisiu ba dezenvolve, sensibilizasaun sosial ba foinsa’e sira liu husi formasaun ba moris iha sosiedade no iha vida publika hodi atinji poder politika no envolve an iha kestaun pertinente sira, identifika no komprende problema hirak ne’ebe akontese iha fatin ne’ebe Nia horik ba, iha inisiativa ba debate, halo audiensia ba buat hirak ne’ebe mak komunidade no/ka foinsa’e sira hasoru.

Programa PFN hahu implementa iha tinan 2010, husi Sekretaira Estadu ba Juventude no Desportu [SEJD] servisu hamutuk ho Konsellu Nasional Juventude Timor-Leste [CNJTL] no UNICEF, ne’ebé administra husi Sekretariadu Parlamentu Foinsa’e Nian.

Membru Parlamentu Foinsa’e Nian mak foinsa’e Timor-oan feto no mane ne’ebe ho idade 12-17. Total Membru parlamentu Foinsa’e Nian 130 kompostu husi feto 65 no mane 65 ne’ebe reprezenta Postu Administrativu 65 iha Timor-Leste feto ida no mane ida ba mandatu tinan rua. Periodu dahuluk [2010-2012] membrus hamutuk 130 kompostu husi feto 68 no mane 62. Iha periodu daruak [2013-2015] membrus 132 kompostu husi Mane 66 no Feto 66, aumenta membru espesial nain rua husi defisientes.

Ohin loron PFN tama ona ba terseira lejislatura iha Timor-Leste, nune’e iha fulan Juñu to'o Jullu 2016 Sekretaria Estadu ba Juventude no Desportu [SEJD], hamutuk ho CNJTL no UNICEF liu husi Sekretariadu PFN no Komité Orientadora sei hala’o selesaun no eleisaun ba Membru PFN terseira lejislatura iha teritóriu Timor-Leste.

Anunsia ba maluk foinsa’e sira mak iha interese, bele hakat ba sede suku ida-idak iha teritoriu tomak tuir kalendariu mak mensiona iha leten, hodi foti no prenxe formulariu, kompleta ho dokumentu nesesáriu hanesan: Sertidaun RDTL/ sertidaun batismu/ bileti identidade [BI], Diploma eskola ka revizaun literaria, deklarasaun Inan aman no deklarasaun domisiliu husi suku [hela fatin].

Informasaun klaru bele kontaktu ba numeru +670 3331317, bele mos vizita ami nia sitius ofisiál www.youthparliament.tl, ka bele hakat ba ami nia Fatin Rua Liberade da Impresa Becora, Dili. Email: secretariadopfn14@gmail.com / info@sejd.gov.tl no Funsionariu SEJD Municipiu hotu.

Loron aban hahu ohin, Investe agora retornu iha futuru.

Martinho Moniz
CBO-Sek.PFN

Jumat, 06 Mei 2016

SENTIDU SOLIDARIEDADE BA JORNALISTA, ESTUDANTE UNTL LA’O AIN



“Journalist is not a crime, the voice of the voiceless, keta husik liberdade viola ema seluk nia liberdade nee krime”, lian solidariedade ba komemorasaun loron mundial liberdade imprensa.

Loron tolu fulan Maiu, loron mundiál liberdade imprensa, estudante departamentu Komunikasaun Sosiál, Fakuldade Siensia Sosiais, Universidade Nasional Timor Lorosa’e [UNTL] komemora loron ne’e ho atividade seminariu no marxa ho objetivu habelár prinsipiu liberdade imprensa no sentidu soliedariedade ba jornalista sira ne’ebe mate, terus hela iha sira nia servisu tanba limitasaun espasu ba liberdade imprensa no liberdade expresaun.

Jumat, 01 April 2016

METODE PESKIZA 4

HAKEREK PROPOSTA PESKIZA

Kuandu atu halo peskiza, peskisador sempre hahu ho hakerek proposta peskiza. Saida deit mak peskisador atu halo, planeamentu hotu-hotu inklui metodologia peskiza, metode peskiza ne’ebé nia uza, instrumentu atu sukat ou paremetru ne’ebé atu uza, no formula-formula, hakerek iha forma proposta.

Atu hakerek monografia, iha tipu peskiza ruane’ebé ita uza:

METODE PESKIZA 3

ANÁLIZA KONTEUDU
Termu Análiza Konteudu hahu koñese desde tinan 1961, bainhira disionariu Webster fó definisaun nu’udar “analiza ba konteudu isin komunikasaun nian, tantu ne’ebé bele haree tantu ne’ebé la bele haree, liu klasifikasaun, tabulasaun no evaluasaun ba simbolu save no titulu sira ne’ebé tuir malu  atu hatene signifikandu no efeitu ne’ebé belu mosu’’ (Kripendorf, 2004:xvii).

METODE PESKIZA 2

METODU SURVEY

Metodu survey nu’udar parte hosi paradigmu positivismu ka post positivismu. Positivismu supozisaun kona-ba realidade ne’ebé hakarak peskiza buat ida ne’ebé real, haree hosi karakter objektivu hanesan organizada, sasukat no seguru, lei kausa rezultadu, no seluk-seluk tan.  

Siensia bazeia ba paradigmu ida ne’e hadalas/bazea ba lojiku deduktivu ho koloka teoria-teoria ka siensia antes nu’udar plataforma hadalas hipotesa no halo ezamina ba nia, bazea ba prinsipiu no tekniku kuntitativu.

Jumat, 25 Maret 2016

PREPARASAUN BA SESAUN PLENARIA PARLAMENTU FOINSA’E NIAN

Saida mak Membru Parlamentu Foinsa’e Nian sira halo iha Sesaun Plenaria?

Sesaun plenaria nu’udar Oportunidade ka tempo ida ne’ebe uniku  nune’e iha sesaun ne’e Membru PFN sira (forma komisaun hodi tutela ba asuntu ida) halo aprezentasaun dadus no informasaun (Problemas, Dezafius, Obstaclu, Esforsu sira, Rezultadu sira) mak relasiona ho foinsa’e husi tinan 12-24 infrenta iha Timor laran tomak, husi Aldeia ba to’o nasional liga ba asuntu ne’ebe prepara ona

PAPEL CAC BA PREVENE NO KOMBATE KORUPSAUN IHA TIMOR LESTE

Republika Demokratika Timor Leste (RDTL), proklama nia independensia iha loron 28 fulan Novembro tinan 1975, nune’e mos iha loron 7 fulan Dezembro tinan 1975
Indonesia invade Timor hodi ukun Timor Leste duarante tinan 24 nia laran, Timor-Oan hamutuk buka atu funda nia aliserse hodi luta ba Independensia. Moto ne’ebe grilleira sira uza mak Patria Ou Morte. Durante tinan 14, Dezemvolvimentu Fisiku minimu la’o ona, maski povu barak sei halerik, tanis tamba susar,

IGUALDADE JENERU NO DIVERSIDADE FOINSA'E



Timor Leste riku tebes, iha potensia oi-oin, kultura ne’ebe forte, Sosiedade ida ne’ebe Hedrogenio katak iha diferensa oi-oin.

Sukarno : “fasil tebes atu duni kolonialista sira; lafasil atu duni ita nia toman sira ne’ebe perturba buat diak"

Sustentabilidade = Kebersanjungan = Keberlanjutan = Sustainable

Selasa, 15 Maret 2016

POEZIA : LA’O BA OIN, RESPONDE DOMIN LOLOS

Moris… hanesan sorte..!
Ha’u familia mahon ba moris;
Susar e terus, lori dalan ba moris rohan la’ek..!

Oportunidade mak fatin ba expresa diak moris nian..!

Envolvimentu mak lori vida kmo’ok no ksolok mai..!

Hei… hei… hei… maluk sira…!
Ohin loke tan pajina ida, liran partisipasaun nian.
Husik inan e husik aman…!
La’o lerek ba buka matenek, atu selun diak moris nian..!

          Lia dadolin, lia hamenon, ina ama nian..!
          Nu’udar bukae moris nian; bukae ne’ebé nunka fo hamlaha e hambrook..!
          Hadi asesoria dezemvolvimentu ba moris diak…!

Foto hamutuk ho kolega husi IRAN iha Bandung Indonesia 2011
Iha hakat loron nian, hanoin be hanoin…!
Iha toba kalan, matan dukkur, fuan mehi hodi hanoin ba loron aban..!

Loron ba loron, hakur mota, hakur tasi, son udan..!
Hakarak soin moris ne’e..!

Moris ba salvasaun..!
Hodi responde domin lolos…!

Dili, 16/04/2014
Coompozitor : Martinho Moniz

Senin, 14 Maret 2016

PLANET 50-50 : FETO HO MANE HANESAN IHA SEITOR HOTU-HOTU

Planet50-50 politika  feto ho mane hanesan iha seitor no aspeitu hotu “mehi 2030” nudar tema sentral no vizaun global iha komemorasaun loron feto mundial 08 Marsu 2016.

Feto mak kriatura sagrada [lulik] ida nebe Maromak kria husi knosen ruin mane nian. Feto hanesan parseiru prinsipal ba mane iha moris ema kriatura. Igualdade feto no mane sai asuntu importante ba dezemvolvimentu iha mundu milenium.

MEMBRU APFTL & CENTRU JUVENTUDE HETAN FORMASAUN ORGANIZA EVENTU

Membru APFTL rona hela esplikasaun  husi treinador [Foto: Martin]
Membru Alumni Parlamentu Foinsa’e Timor Leste [APFTL] no Centru Juventude tuir formasaun konaba ‘event organizer’ oferese husi Berliku Fanun Rai [BFR] iha SEJD, Dili 01 Fevereiru 2016

Objetivu husi atividade ne’e, kapasita foinsa’e sira sai badaen hanoin matenek kria programa no organiza eventu ho profesionalidade


“Ita iha sistema, kuandu ema la komprende sistema hanesan deit.

Konteudu Sira

THE MEMORY'S OF "LEKI CALAU"

Agapito Amaral “Leki Calau” moris iha Matai, Loron 15 fulan Jullu 1945, Oan husi Aman Vidal Calau Berec ( falecido ) nu’udar liurai Sua...