AVO GONZALO : OAN NE'E ITA NIAN, MATENEK ONA, NE'E EMA HOTU NIAN

Moris ne’e hanesan sorte, tamba ne’e Ema ida-idak tenki respeita, hadomi no asegura. Vida iha mundu hanesan arquiris. Avo Gonzalo aseita no rekoñese laiha ema ida bele halai ses husi realidade.

Iha loron 10 fulan Junho 2016, kuaze 01:23 PM oras Timor-Leste aranka husi Municipio Viqueque ba Rai Ulun Timor “Lautem”.

Anima ho muzika, ai-funan  ne’ebe nani iha foho leten, anin foho nia fresku, hakmatek iha viajem Viqueque Lautem.

La senti distansia segundu ba minutu, minutu ba horas, to’o ona Mehara-Lautem kuaze 07:00 Pm. Hasoru Avo Gonzalo, husu lisensa, komprimenta no tama liu. Introduz husi Xefe Ekipa, Firminio Dias Quintas, “ida ne’e naran Martinho, husi Suai no Ida ne’e naran Lizeiro husi Manatuto”, diak tama liu, “Hau cook ona etu iha rice cooker, ita ida idak nain suru deit, Hau katuas ona no hau hela mesak deit. Saida mak imi lori ne’e, bele halo no han”, Dehan Avo Gonsalo.

Avo Gonzalo Soares moris iha Mehara kaben ho Avo Virgina Dias Quintas husi Tutuala, Mehara. Avo Gonzalo tinan 74, Oan nain neen [6] Feto 2 Mane 4, nain rua Mak Beran Na'in foti hikas ba nia kadunan santu, agora dau-daun hela deit nain hat [4] feto Ida mane Tolu. Hotu hotu kazadu no kazada, preokupa ho vida moris ida idak nian, Avo Gonzalo no Avo Virgina hela mesak iha Kanumoko, Mehara.

Avo Gonsalos Soares iha nia to'os.

Tur no rona historia ne’ebe konta husi Avo Gonzalo. Hanesan ema ho vida agrikultur no pekuaria, loron loron Avo Gonzalo ba to’os nu’udar ofisiu prinsipal no hare nia animal sira. Katuas ho Ferik ona, Avo ne’e la senti kolen, kontinua hala’o moris ne’e.

“Hau lakoi ema manda Hau, uluk hau servisu iha tempu portuges nian, sai asulear no funsionariu publiku iha tempu Indonezia hanesan TU [tata usaha]. Ita iha xefe, kuadu lta la rona malu ema hasai ita. Ne’e ladiak, ne’ebé diak liu Hau halo to’os, kolen deskansa rasik, ema la manda Hau”, dehan Avo Gonzalo.

Avo Gonzalo afirma, ita presiza servisu maka’as, labele laran moras ema nia sasan, labele tau odi no vinga ita nia maluk, ne’e hahalok la diak, kontra Maromak nia hakarak.

Jeografiamente mundu ne’e nakdulas, moris ne’e mos nakdulas tuir ritmu mundu nian. Uluk Oan sira sei ki’ik terus, la senti kolen, komitmentu forte nafatin, servisu makas hodi sustenta Oan sira. Optimista katak, terus ne’e sei hotu wainhira Oan sira ne’e boot ona.

Loron nakfilak ba kalan, fulan nakfilak ba tinan, hein maka hein, esperansa ne’e la sai realidade, tan kondisaun moris mundu avansadu, dezenvolvimentu siensia no teknolojia, tenki husik Oan sira hodi ba estuda atu sai matenek.

Oan Inan Aman nian, matenek ona ne'e ema hotu nian. Avo Gonzalo iha karau no to’os, la preokupa no servisu nafatin hanesan ema agrikultur, maske oan sira servisu hotu ona, loron loron nafatin ba to’os no hare animal sira. Susar ba material bele hamenus, maibe nafatin esforsu no servisu rasik hodi hatasak ai-han bikan ida ba dader, meiudia no kalan.

 

Idade ona, Avo Virgina iha deit uma, ho kondisaun saude ne’ebe ladun konfortavel, Avo Gonzalo tenki servi nia ferik oan loron no kalan.

“Dader hau hasai karau, ba hare to’os, lalais lalais oras rua hanesan ne’e mai fali ona, tamba ferik labele bok an rasik. Labuat ida karik ne’e mak sofrementu ida ne’ebe Maromak hakarak fo mai Hau”, dehan Avo Gonzalo iha to’os.

Servisu hanesan atan han hanesan liurai, servisu hanesan liurai han hanesan atan. Avo Gonzalo la tau laran ba Nia-Oan sira, la ezize atu Nia-Oan sira sustenta hikas Nia "sei forte ne'e nain sei bele halo". Avo Gonzalo nia to’os nakonu ho talas, ai-farina hudi no kontas hafutar ho lakeru. Lasenti hamlaha, maibe susar tebes ba Avo Gonzalo atu hare no/ka kuidadu diak to’os ne’e, tamba oras la sufisiente ba Nia. To’os no uma ninin nakonu no hadulas ho du’ut, tamba tenki hare no/ka daka "jaga" Avo Virgina ne’ebe moras. 

Laiha ema ida mak hamalauk Avo Nain rua ne’e, dalaruma hetan vizita hui Oan sira, maibe ho tempu ne’ebe badak deit. Hamaluk deit ho televizaun no asu ida iha uma laran hodi anima no salva guarda Avo Gonzalo ho Nia ferik-oan Virgina iha nia fatin hela ba.

Avo Gonzalo husik no simu kondisaun ida ne’e, la ezize Oan sira atu hare ka tau matan ba Nia, ba Nia sakramentu ne’ebe nia promete iha altar santu mak to’o mai ona. Komitmentu no hela mesak ho situasaun no kondisaun ida ne’e. 

Avo Gonzalo husu ba Foinsa’e sira, atu servisu maka’as hadomi maluk sira no proteje moris. Prepara an, estuda maka’as hodi hetan futuru ne’ebe naroman.

Hanesan Na'i Jesus dehan; “Hadomi malu ba nu’udar Hau hadomi imi, Buat ne’ebe o kesi iha rai sei kesi mos iha Lalehan, buat ne’ebe O kore iha rai, sei kore mos iha Lalehan”, hadomi no proteje moris liu husi halo buat ne’ebe diak. Mehara, 10 de Junho 2016. Martinho Moniz [buimuk.blogspot.com].