Selasa, 06 Agustus 2019

THE MEMORY'S OF "LEKI CALAU"



Agapito Amaral “Leki Calau” moris iha Matai, Loron 15 fulan Jullu 1945, Oan husi Aman Vidal Calau Berec (falecido) nu’udar liurai Suai Camanasa, no inan doben Isabel de JesusLuru Tahuc” (falecida). Iha loron 06 fulan Janeiro 1968 simu batismu iha Igreja Suai husi Pe. Bruno no komfirmado iha loron 07 fulan Marsu 1975. Iha loron 07 Janeiro 1968 Agapito amaral “Leki Calau” simu primeiru komuñiaun iha Igreja Suai. 

Hakna’ar nu’udar Catequista iha suco Matai, hodi fó sarani ba populasaun Matai, no sasan lulik sia iha matai, no hari Kruz Matai iha tinan 1969, nudar simbolu kristianizmu nian, hodi hatudu katak matai rai sarani no ema sarani. 

Iha loron 10 fulan Marsu tinan 1969 simu sakramentu patrimoniu ho Sra. Virgina de Jesus (falecida), oan husi Dinisa Barros “Cati Luan” (falecido) no Ines Guterres “Soi Seran” (falecida).

Durante moris hamutuk ho Virgina de Jesus, sia iha ai-fuan domin “Oan” hamutuk siwi, kompostu husi feto lima no mane haat, Venancio Amaral, Joana de Jesus (falecida), Amelia de Jesus Amaral, Teodoro Amaral, Carmelinda Amaral, Antonia de Jesus, Ontónio Amaral (falecido), Domingos Amaral (falecido), no Elisabet Amaral (falecido).

Agapito Amaral “Leki Calau” ho Virgina de Jesus iha bei-oan (neto) hamutuk na’in 18, Julio Amaral (falecido), Santina Bianco Amaral, Faustino Bianco Amaral, Ivonio Bianco Amaral, Sandra Bianco Amaral, Luis Diogo Gonzaga Bianco Amaral, Helio Ozorio Bianco Amaral, Jacinta Cardoso de Jesus, Zeto Cardoso de Jesus, Violanto Paicheco, Silveira de Jesus Amaral, Jesuino Paicheco Amaral, Febriana da Silva de Orleans, João de Andrade (falecido), Teresia de Andrade (falecida) Moises de Andrade Amaral, Zuvanio Evan Antonio, José Maria (falecido), no bei-oan nia oan ida,  Florindo Bianco Amaral.
Agapito Amaral "Leki Calau", foto iha CCD, (Photo MM)

Ama Leki Calau moris hanesan ema agrikultor, halo to’os, hakiak animal hodi sustenta familia. Valores responsável, dixiplina, respeitu, iha familia laran, mak lisaun edukativu husi Bei Leki ba oan sia atu labele depende ba ema seluk, maibé aprende atu responsabiliza no respeita ema seluk.

Maske hanesan liurai nia-oan, la halo-an hanesan liurai, la hatudu-an hanesan ema riku, buka rasik ho liman-fuan-sanulu hamutuk ho nian fen, halo to’os no negosiu hodi sustenta oan sia ba eskola. Husi oan na’in sia, nain hat Aman Maromak bolu hikas ona, no na’in Lima ne’ebé sei moris, Ama Bei Leki ho Ina Soi Lelok konsege dudu Venancio Amaral finaliza Sekola Menegah Pendidikan Sosial iha Dili, Amelia de Jesus Amaral lisensiadu direitu iha Universidade da Paz 2015, no oras ne’e haknar nudar Offical PNTL ho diviza primeiru sarzento, Teodoro Amaral finaliza ensinu sekundariu, Camerlinda Amaral nu’udar Bacharelato Equivalencia, oras ne’e haknar nudar Professora, no Antonia de Jesus finaliza ensinu sekundariu.

La riku osan mean, maibé riku domin. Ho laran luak haliku, lituk no libur oan sia hotu, la’os oan rasik dei’it, maibe oan husi bin alin sia hotu. Durante tinan 20, hafoin nia kaben Virgina de Jesus mate iha loron 28 fulan Outobro 1999, Ama Bei Leki la la’o nela nia oan sia, halo to’os hodi kontinua sustenta oan no bei-oan sia.

Laiha buat ida mak diak liu aman no inan, no laiha buat ida mak at liu, lakon inan no lakon aman. Iha fulan Fevereiru tinan 2019, Leki Calau infekta moras “kanek” asumsaun kankru ibun. Durante fulan neen terus husi moras ne’e, hela ho nia oan feto bo’ot iha Lohorai. 

Durante moras, ama Leki Calau nameno ba oan sia atu keta de’an malu, respeita inan no aman seluk sia no ema matas sia, matas sia hadomi ki’ik sia, libur malu, keta fa’e malu.

Agapito Amaral "Leki Calau" nia Oan no Bei-Oan sia. Foto MM
Loron 27 fulan Jullu 2019, tuku 07 dadersan, nu’udar loron ikus ba Ama Leki Calau hodi hala’o nia jornada moris iha mundu, no loron nebe susar no at liu ba ami oan no bei-oan sia. Mate hanesan ikus husi moris iha mundu, maibe inisiu husi moris rohan la’ek. Durante tinan 50 moris hanesan kaben na’in, hiti no hahan ami, ohin loron ami Oan no bei-oan sia sente ama niak prezensa nu’udar anin, hanesan kabas rahun, mosu lalais deit, no lakon sei la mosu tan.

Ama Leki Calau niak familia sia la simu atu hatoba ikus iha niak uma lisan rasik, maibé, bin, mau alin, oan no bei oan sia, deside hodi hamutuk ikus ho siak ama iha uma Lihu Wai, durante loron tolu kalan rua to’o ba tau iha fatin permanente santa cruz Matai, iha loron 29/07/2019, hafoin misa requem ne’ebé selebra husi Pe. Sebastião.

Nune’e, hodi oan kiak, no bei-oan hotu naran, husu perdaun husi ita hotu mak iha ne’e no iha uma ida-idak ba salan ruma mak Ama Leki Calau halo durante nia moris, ohin ama Leki Calau niak jornada moris hotu ona iha mundu, fó perdaun ba nia, no harohan ba nia, nune’e nia bele hetan perdaun husi Na’i ba nia salan hotu, no simu nia iha Nia kadunan Santu.

Ama su’uk..! Ami sente todan liu lakon ita, ami lakoi ama la’o hela ami, maibe, ami kbit laiha atu tahan netik, ami forsa laiha atu defende todan ida ne’e.

Ama...! ami saudades, ami buka ama. Saudades ne’e ami solok husi matawen. Ami labele sura ama niak diak, ami labele sura ama niak domin, ami labele selu diak hotu mak ama nalo. Ama su’uk ami saudades, ami tanis, ami lelir, tan ami buka ama, ami sura ama niak domin no diak hotu liu husi matawen deik.

Boa viagen ama, la’o ba modi mohu susar no terus sia, mela diak mai ami, hamutuk ho ina su’uk, mau alin sia, ama no bei sia, no matebian hotu, harohan ba Nai Maromak hodi dodan ami, halo ami naroman hanesan fitun iha lalehan no be’ar nu’udar raihenek iha tasi.

Ama Bei Leki Calau, Descança em paz.
Adeus.

Matai, 29 Jullu 2019

Tidak ada komentar:

Posting Komentar

Komentariu

Konteudu Sira

THE MEMORY'S OF "LEKI CALAU"

Agapito Amaral “Leki Calau” moris iha Matai, Loron 15 fulan Jullu 1945, Oan husi Aman Vidal Calau Berec ( falecido ) nu’udar liurai Sua...